Caritas - Laudato Si | Creatio Continua. „Aby ocalić naturę, musimy ocalić siebie”
Creatio Continua. „Aby ocalić naturę, musimy ocalić siebie”

Pod hasłem „Ekologia integralna i wyzwania antropocenu” odbyła się konferencja naukowa poświęcona zmianom klimatycznym i roli człowieka w ich kreowaniu. W Krakowie (15-16 listopada 2019 r.) spotkali się eksperci, naukowcy i praktycy aby z uwagą przyjrzeć się wyzwaniom klimatycznym oraz kondycji człowieka i społeczeństw w dobie kryzysu ekologicznego.

Prof. Maciej Nowicki, łącząc perspektywę naukową ze spojrzeniem osoby wierzącej wskazał, że powinnością katolików jest troska o środowisko oraz ochrona bioróżnorodności i krajobrazu, gdyż cała ziemia i organizmy ją zamieszkujące są dziełem Boga, które od momentu stworzenia “były dobre”. Zaznaczył też, że wśród specjalistów panuje zgodność w temacie antropogenicznej zmiany klimatycznej oraz konieczności podjęcia działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Ekspert podkreślił, że tylko etyka może uchronić nas przed katastrofą ekologiczną.

Prelegenci zaprezentowali kwestie związane z ochroną klimatu i środowiska z perspektywy wiary, etyki i religii. Teologię stworzenia przedstawiono w kontekście moralnego obowiązku ochrony środowiska i egzystującego w nim życia ludzkiego i pozaludzkiego, także w aspekcie bioróżnorodności. Wspólnie z uczestnikami rozważano koncepcję transhumanizmu i innych wyzwań związanych z rozwojem technologii w poszukiwaniu odpowiedzi na kryzys klimatyczny. Szczegółowo omówiono też rolę człowieka wobec wymagań, jakie stawia przed nim ekologia integralna.

Świętość Bożego stworzenia a paradygmat technokratyczny

W pierwszym panelu, zatytułowanym „Kreatywność i odpowiedzialność: Jan Paweł II i teologia antropocenu”, prof. Rocco Buttiglione zwrócił uwagę na związek sekularyzacji społeczeństw Zachodu z wytworzeniem paradygmatu technokratycznego. Paradygmat ten odrzucając pojęcie świętość Bożego stworzenia doprowadził do nadmiernej eksploatacji natury, traktowanej wyłącznie jako produkt i przedmiot ludzkiej manipulacji, czego skutkiem jest obecny kryzys klimatyczny i zanik bioróżnorodności. W konkluzji prof. Buttiglione wskazał, że powrót do idei natury jako daru Boga, może pomóc w odbudowaniu etyki ekologicznej. Tę myśl kontynuował prof. John Milbank, wskazując na nierozerwalne powiązanie ekologii naturalnej z ekologią ludzką. Odwołując się do nauczania papieża Franciszka i dzieł Tomasza z Akwinu przypomniał, że „aby ocalić naturę, musimy ocalić siebie”.

Wszystko jest połączone

W panelu zatytułowanym „Etyka ekologiczna i wyzwanie transhumanizmu, prof. Philip Goodchild wyjaśniał, że bioróżnorodność jest nie tylko stanem, który polityka ekologiczna powinna chronić, ale także samą metodą myślenia ekologicznego, „świadomością ekologiczną” [„ecological consciousness”]. To dzięki niej dostrzegamy, co podkreśla papież Franciszek, że „wszystko jest połączone”. Właśnie brak świadomości powiązania – klimatu, bioróżnorodności i ludzkiej aktywności – jest przyczyną obecnego kryzysu ekologicznego.

W drugim dniu konferencji debata skupiła się wokół zrównoważonych modeli: ekonomicznego i społecznego, odpowiadających na wyzwania kryzysu klimatycznego. Praktycy, liderzy inicjatyw społecznych w panelach i wykładach wskazywali na konieczność sprawiedliwej transformacji, ideę dobra wspólnego w odniesieniu do zasobów Ziemi i organizmów żywych, potrzebę zrównoważonego rozwoju, odejścia od konsumpcjonizmu i wypracowania nowych wzorów produkcji. Wyartykułowano oczekiwanie na nowy model ekonomii, którego centrum nadal będzie stanowił człowiek, jednak bez jego negatywnego wpływu na klimat, środowisko i krajobraz.

Rozwój oparty o lokalne zasoby

Dr hab. Marek Rymsza, doradca Prezydenta RP i członek Narodowej Rady Rozwoju zaprezentował spektrum polskiego podejścia do polityk klimatycznych, wynikające m.in. z trudnego doświadczenia transformacji ustrojowo-gospodarczej, wskazując jednocześnie na wagę rozwoju opartego o lokalne zasoby – w tym polskie zasoby wiedzy i kompetencji. Susan Brown, radna Oxfordu przedstawiła przykłady dobrych praktyk w zakresie ochrony powietrza i klimatu, implementowane przez władze samorządowe ale włączające mieszkańców we współkształtowanie strategii ochrony klimatu i bioróżnorodności – od polityk transportowych po partycypacyjne metody konsultacji społecznych [„citizens assemblies”].

Jakub Wygnański, wiceprezes Zarządu Pracowni Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia”, przekonywał, iż kluczem do sukcesu w kwestiach ekologicznych jest partycypacja społeczna. Andrzej Guła, prezes zarządu Polskiego Alarmu Smogowego, wskazał również na działania oddolne jako motor zmian i formę wywierania presji na rządzących, prowadzącą do realnych rozwiązań.

Z kolei prof. Laurence Tubiana z European Climate Foundation w swoim wystąpieniu skupiła się na krytyce dotychczasowego modelu globalizacji i stosunków międzynarodowych. Równocześnie podkreśliła, że jedynie solidarna transformacja – i odideologizowanie kwestii ekologicznych – może zbudować platformę współpracy, niezbędną by wspólnota europejska i międzynarodowa, stawiły czoła ekonomicznemu i ekologicznemu kryzysowi.

Transformacja jako szansa

W panelu „Ekosystem dobra wspólnego” s. prof. Alessandra Smerilli przedstawiła krytykę dominującego modelu nauczania ekonomii, opartego na paradygmacie technokratycznym i niezdolnego do uchwycenia społecznych i ekologicznych kosztów „nieskończonego wzrostu gospodarczego”. Członkini Papieskiej Komisji Państwa Watykańskiego opierając się na konkretnych przykładach wziętych ze swojego doświadczenia jako ekspertki włoskiego Banca Etica, zaprezentowała alternatywę sektora finansowego, zdolnego odpowiedzieć na wyzwania antropocenu – między innymi: kryzys klimatyczny czy zanik bioróżnorodności.

Montserrat Mir, z Centrum Sprawiedliwej Transformacji przy Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych ITUC zwróciła uwagę, że sprawiedliwa i solidarna transformacja energetyczna musi zadbać o przyszłość pracowników branż związanych z wydobyciem i przetwarzaniem paliw kopalnych. „Jeśli pracownicy nie będą częścią rozwiązania kryzysu klimatycznego, staną się częścią problemu. Kryzys klimatyczny już teraz uderza w tysiące pracowników na całym świecie – zwłaszcza tych pracujących w trudnych warunkach w ubogich krajach Globalnego Południa – podkreślała. Ekspertka zaznaczyła również, że transformacja powinna być traktowana nie jako zagrożenie, ale jako szansa na budowę bardziej solidarnego społeczeństwa oraz bardziej zrównoważonej ekologicznie i społecznie gospodarki.

Konferencja „Creatio Continua. „Ekologia integralna i wyzwania antropocenu” była platformą integracji specjalistów i ekspertów z obszaru teologii, ekonomii i nauk społecznych oraz wymiany myśli i spostrzeżeń z zakresu ekologii integralnej. W konferencji wzięli udział zarówno liderzy Kościoła odpowiadający za tematykę związaną ekologią – w tym z klimatem i ochroną bioróżnorodności – m.in. bezpośredni doradcy papieża Franciszka – jak również przedstawiciele świeckich organizacji i ruchów zajmujących się ochroną klimatu i kwestiami ekologicznymi.

Nowe drogi z Amazonii

„Amazonia: nowe drogi dla  Kościoła i na rzecz ekologii integralnej” to temat rozpoczynającego się w Watykanie (6-27 października) Synodu Biskupów. Czy Amazonia jest naprawdę tak ważna, aby poświęcić jej cały synod? Co kryje się pod pojęciem ekologii integralnej? Jakie będą owe nowe drogi dla Kościoła?

Zobacz więcej
Mobilna Ambasada Laudato si’. Ekologiczny samochód z przesłaniem Franciszka

Razem w trosce o wspólny dom – Ziemię wyruszył z Caritas Polska lider ekonomicznej jazdy na rynku samochodowym. Mobilna Ambasada Laudato si’ z graficznym przesłaniem papieża Franciszka przemierza kilometry polskich dróg by być głosem Kościoła wzywającego do nawrócenia ekologicznego.

Zobacz więcej
Podtruwamy się…

…od lat. Oczyszczenie powietrza, którym oddychamy, to jedno z największych wyzwań jakie przed nami stoi. Pyły i niektóre związki chemiczne, które znajdują się w powietrzu (szczególnie w okresie jesienno – zimowym) są przyczyną bardzo wielu chorób przewlekłych i zgonów. Szacuje się, że z powodu zanieczyszczonego powietrza umiera w Polsce ponad 40 tys. osób rocznie. To ponad 12 razy więcej niż ginie wskutek wypadków drogowych!

Zobacz więcej